به گزارش خبرنگار گلستان ما از گمیشان : نمد های زیبای ترکمنی که یکی از محصولات دستی زیبا و هنر دست زنان ترکمن است و چند سالی است که به فراموشی سپرده شده و کمتر کسی به سراغ آن میرود امروزه فقط در چند روستای کوچک از جمله قلعه جیق گمیشان نمد بافان قدیمی وجود دارد و بیم آن میرود که با از دنیا رفتن این هنرمندان ارزشمند این صنعت باستانی هم برای همیشه نابود شود.

نقش و نگار های زیبای نمد های ترکمنی عبارتند از:

1)دیه گوز (چشم شتری )

2)قیچ

3)ساری چیان ( عقرب زرد )

4)تیرانا (ماهی ازون برون )

با حمایت از نمد های زیبا با این طرح های اصیل علاوه بر اشتغالزایی ، مطمئنا صادرات هم رونق می یابد.

با تولید نمد بود كه نخستین شرایط تاریخی تولید لباس های گرم و محافظ به وجود آمد، بدون اینكه حیوان یا جانوری به خاطر پوست خود شكار یا كشته شود. نمد كه از یك سو نماد كار و هنر دست انسان، به واسطه پشم حیوانات تولید می شد، ازسوی دیگر بیانگر رابطه اصولی و پایه ای بین انسان و طبیعت بود. نمد در زمستان های سرد روی چادرهای تركی (یورت، آلاچیق) به صورت سه یا چهارلا افكنده می شد تا سرما وارد چادر نگردد.

كاربرد تصاویر در زمینه اصلی نمد در اشكال و رنگ های متنوع مانند، جنگ میان حیوانات، تصویر درختان و صحنه هایی با انسان برخی در شكل آبستراكت، نشانگر نماد های دوران كهن بوده كه تا امروز نیز در نزد تركمن ها و دیگر اقوام ترك زبان زنده مانده است. مانند، شاخ قوچ بمثابه سمبول زمین یا ابر بمثابه تصویر احساس آسمان. نزد تركمن های یموت نمد(كچه) دو طرفه نیز تولید می شده كه در یورت و آلاچیق بكار می رفته است.
كاربرد تصاویر هندسی، دومین نوع ویژگی و زینت نقوش نمد است. چنین طرح های هندسی درفرش تركمن نیز دیده می شود. همانگونه كه گفته شد، نمد تركمن های یموت و به طور كلی تركمن ها مطابق تاریخ و سابقه دو هزار و پانصد ساله خود با نقش دكور مارپیچ آن، با شاخ قوچ به رنگ های سیاه وسرخ، با ابرهایی به رنگ های سفید وسرخ كه نشان از سمبول آسمان و زمین بوده با نقوش نمد های قیرقیز ها و دیگر اقوام ترك مشترك هست.

نمد  تركمن از انواع مهم و معروف نمد ايراني بوده كه در تركمن صحرا به ان "كچه" گفته مي‌شود.

تركمنها به نمدمالي "كچه باسماق "مي گويند و آن را بمنظور پوشش اسب، زين و پوشاندن ديوارهاي آلاچيق استفاده مي‌كنند.

صنايع دستي، كه هر يك با حفظ طرح‌هاي اصيل و با الهام از طبيعت همچنان در اين منطقه از كشور و شايد نقاطي ديگر رواج دارد و نمدمالي از جمله اين صنايع دستي زيبا و ساده است كه در گلستان درقالب نمد مالي تركمن و نمد مالي كوهستان توليد مي‌شود.

كچه‌هاي تيره براي فرش كردن كف وديواره آلاچيق نيز به كار مي‌رود و اين نوع گاهي داراي نقش‌هاي تزييني نيز مي‌باشد.

بهترين نمد تركمن مربوط به قوم يموت است و هم‌اكنون نيز بيشتر در مناطق يموت‌نشين رواج دارد زيرا پرورش و نگهداري گوسفندان نيز در اين خانواده‌ها مرسوم است.

بدليل اينكه توليد نمد نياز به قدرت بدني فراوان دارد در بيشتر نقاط ايران نمدمالي توسط مردان انجام مي‌شود اما نمد تركمن را صرفا زنان توليد مي كنند.

شيوه نمدمالي درمناطق مختلف و از ادوار گذشته تاكنون تغييري نكرده و شامل مراحل جور كردن پشم، تهيه قالب، حلاجي پشم، رنگرزي و نقش زني است.امـا موادی که به پشم میافزایند گوناگون است مثلاًدرمازندران آب خالص،درکرمانشاه وفـارس صابون بدین منظورمصرف میشود.مراحل مختلف آن دراستان گلستان :

جورکردن پشم : ماده اوليه نمدپشم گوسفندونخستين مرحله شروع کـارنمـدمالی جـورکـردن پشـم اسـت.

تهيه قالب:نمدترکمنی به شکل منحنی است ونحوه اندازه گيری آن به وسيله وجب دست که درترکمنی به" قاریش "معـروف است انجام میگيرد.درهرکارگاه نمدمالی ازقالب های حصيری یاچيق متعددی استفاده میشـود.نحوه تهيـه قالب به اینصورت است که نی جگن ونخ پشمی به اندازه فرآورده مورد درخواست توسط خود نمـدمال به ویـژه درمناطق ترکمن نشين بافته میشود.درغيراینصورت به حصيرباف سفارش ساخت داده میشود.

حلاجی کردن:درایــن مرحلـه نمـدمال پشم جورشده را توسط شانه وکمان وهشته،حلاجی کرده تابه طورکامل آمـاده ماليـدن گـردد.امادربعضی ازمناطق قبل ازحلاجی با دست آنرا به کارگاههای پشم ریسی میدهند تا به طورجداگانه هرکـدام ازپشم هـا که پيش ازآن طبقه بندی شده حلاجی میشود.دراستان گلستان حلاجی پشم توسط خود نمدمالان انجام میشود.روش دیگر حلاجی وپشم زنی روش ماشينی یاصنعتی است که توسط ماشين های مخصوصی انجـام میشود.

رنگرزی: ماده اصلي نمد،پشم گوسفندبه رنگهاي طبيعي مانندسفيد،قهوه اي،سياه ويا تركيـبي ازآنهـا(بـور ) براي زمينه ومقداري پشم رنگ شده به رنگهاي گوناگون جهت ايجاد نقوش است.نمـدمال پ سازحلاجی پشم نسبت به رنگ کردن آن قسمت ازپشم هایی که بایدبه طوررنگـی مــورداستفاده قـرارگيرد اقدام نموده وپس ازخشک کردن آنها کارخود را آغازمیکند.

نقش زنی : مناطق ترکمن نشين و فارس نشين استان گلستان هم چون دیگر نقاط کشور در یک ویژگی مشـترکند ایــن کـه اوﻻً نقوش نمدی را ذهنی بر روی قالب نمد اجرا می کنند و ثانياً این نقوش گوناگون اغلب نمدماﻻن ماننـد گنجينــه اي از پيشينيان خود، سينه به سينه به ارث برده اند.در مناطق ترکمنی ،نمدمال در این مرحله قالب حصيری که در زبان ترکمنی به آن قاميش می گویند (و یا حصير را بر روی زمين گسترده )برخـی از نمـدماﻻن قبـل از حصـير، پارچه کرباس را پهـن کـرده آن گاه حصـير را بر روی آن می گذارند (و به وسيله پشم های رنگين نقش مورد نظر را بر روی آن منتقل می کننـد .معموﻻً ایـن نـوع حصير کـه بــه عنوان قالب برای نمدمال به حساب می آید از نوعی الياف نباتی تهيه می شود که خود نمدمال آن را می بافد.دچرا که حصيربافی خود یکی از صنایع دستی است .حصير را یا از برگ درخت خرما و یا از ترکه )شاخه نرم درختـان و یـا نوعی الياف نباتی به نام ليق و یا از نی مثل نی باتلاقی و یا نی باغی و هم چنين نی خيزران یا بـا مبـو معـروف بـه هندی تهيه می کنند.

نقش زنی در مناطق ترکمن نشين ابتدا با رنگ سياه، سپس با رنگ قرمز دورگيری انجام می شود گـاهی نيز این ترتيب تغيير می کند .(هنگامی که نقش کامل شد زمينه را با رنگ روشن به طور کامل با پشم هایی که طول شـان کوتاه تر است )پشم بره که در زبان ترکمـنی بـه آن قـوزی یونگ مــی گوینـد می پوشانند .در صـورتی کـه نمـدمال بخواهد نمدی دو رو داشته باشد پس از آن پشم های رنگين را متناسب با طرح، روی پشم های کوتاه کنار هم می چينند.

برخی از نمدهای استان گلستان دو رو بوده و نقش پشت نمد ساده تر از نقوش روی آن است بـرای ایجاد نقوش، پشمهاي رنگين را به صورت رشته هايي درآورده و به شكل نقوش گوناگون بر روي حصير رسـم مي كنند .

در این مرحله هم زمان با نقش زنی، آب و محلول صابون را بر روی پشم ها می پاشند و عمل افزودن پشم را با توجـه به ظرافت و یا زمختی نمدی که تهيه اش مورد نظر است آن قدر ادامه می دهند تا پشم هـا روی قالـب هم سـطح گردد .سپس مجدداً محلول آب و صابون می پاشند.