ابزار وبمستر

کؤر ملا - حقیقی آدی : سبحان بردی، عوض بردی اوغلی

کؤر ملا - حقیقی آدی : سبحان بردی، عوض بردی اوغلی

تخمیناً 1872 - نجی ییل تؤورأگینده داش اغوز اطرافیندا دایخان مشغالا دا دنیا اینیار. کؤر ملا نینگ آتا سی عوض بردی ایلکی مارا، بیر- آز وقت دان سونگ " صقر چأگه " اطرفی نینگ" آق یاب " اوبا سینا گؤچیب باریار.
بو مشغالا نینگ تأزه یؤورت ده هم گوُن - گذارانی غوولانیب گیدیبرمأیأر.
سبابی باقنالیق دؤوری نینگ آغیر دورموشی ترکمنستانینگ اهلی یرینده اؤز حوکمی نی یؤرتیأر. شیله آغیر دورموش ضررلی عوض بردی آغه چاغا لارینا بیلیم بریب، بیلمأیأر. اما سبحان بردی یاشلیقدان ذهن لی لیگی، دوغورلیغی بیلن تفاوتلانیب دیر.
اول طوی - میلیس لره ایزیگیدرلی غاتناشیب، باغشی لاری، سازاندا لاری، اولارینگ آیدیم - ساز لارینی، گؤرروُنگ لرینی اولی هؤوس بیلن دینگلأب دیر. بی چاق یادکش لیگی بیلن تفاوتلانیان سبحان بردی طوی - میلیس لر ده آیدیلیان دستانلاری، خلق دؤرأدیجیلیگی نی بؤیلکی اثر لرینی، غیزیقلی گؤروُنگ لری باسیم یاد توتوب دیر. اولاری کوپچیلیگینگ آراسیندا اؤزی هم آیدیب اوغراب دیر.
سبحان بردی چپر دؤرأدیجیلیگه هم میل ادیب باشلایار. اول غوشقی لاری یازیب، اولاری آیدیم آیدیب، کوپچیلیگینگ آراسیندا آیدیب اوغرایار.
سبحان بردی کوپ وقتلاب گؤز آغیریدان عجیز چکیأر. بو کسل اونونگ گؤز لرینه ضرر یتیریأر. اول یؤرجک یولونی زور دان سایغاریب بیلیأن آدمه اؤوروُلیأر.
اونونگ گپ - گؤرروُنگی بی چاق چپرلیغی، إرته کی - دستانلاری، کوپ غوشقی نی، شورتا سؤز لری یاد دان بیلمأگی اونونگ " کؤر ملا " لقبی آلماغینا سبأب بولیار.
آغیر دورموش، خلقینگ جنبشینده یاشاماغی، ایل- گوُن بیلن اتیأن غاتناشیغی اونونگ دؤرأدیجیلیگینه اؤز تأثیرینی یتیریأر. اول ایل آراسیندا دؤرأب، سونگ کم - کمدن تیمارلانان شورتا سؤز لری، یؤرگوُنلی بولان غیزیقلی گؤرروُنگ لری، نقل لار دیر آتا لار سؤز لرینی،چپر آنگلاتما لاری، روایت لار دیر یؤردوُم لری اؤرأن دقتلی اؤورنیأر. اولاری دؤرأدیجیلیک لی ایشلأب پایلاشدیریار. اؤز غوشقی لاری نینگ سؤنگگینه سینگدیریأر. مونی شاعرینگ " آری " آدلی غوشقی سی - دا تصدیقلایار.

تؤورأگیم غامیش بیلن غورادیم
ایکی سانسین توتوب، جواب سورادیم
آیتدیلار: آری دیین تیره دیم
زهری یامان، بالی قیمت آری نینگ

آری لاری گؤرسم، یوُزی ساری اکن
غاچجاق بولسام، یابینگ ایچی دار اکن
کؤر ملا نینگ ایکی گؤزأم کؤر اکن
زهری یامان، بالی قیمت آری نینگ

سبحان بردی، عوض بردی اوغلی ( کؤر ملا ) 2 - نجی بؤلیمی :

کؤر ملا دؤرأدیجیلیگینده کوپ موضوع نی غوزغایار.
اما هایسی موضوعه یؤزلنسه - ده، اول گینگ، هم چپر اتمأگه آباینی تاپیار.
کؤر ملا نینگ " پالاو " ، " چای " ، " چؤرأک " ، " آری " ، مله آطینا طای یوقدور " ، یالی دورموشی غوشقی لاری خلقینگ آراسیندا اولی مشهورلیق غازانیب، اونگا اولی شهرت گتیریأر.
ادبیات مشتاق لاری نینگ آراسیندا کؤر ملا نینگ " پالاو " آدلی غوشقی سینی بیلمأیأن یوقدور. ترکمنینگ مشهور طعامی پالاوی تیارلاماغینگ اینچه سیر لاری غوشقی دا تأثیرلی، چپر بیان ادیلیأر. بو غوششقی پالاو بیشیرمکچی بولیانلارا کوپ ذات اؤورتیأر.

اوّل شالی ساتان دان، یاغشی سین آلماق گرأک
غایناغان سوو غه سالیب هم بیر زمان غویماق گرأک
هم ینه سوو غه سالیب، آیلاندیریب یووماق گرأک
کئر بیلن بیشکن ده گؤرسنگ، رنگی بد نام دیر پالاو

غازانینگی یاغشی یووغیل، یا دا لؤدره بولماسین
غویروق اولسون، کنجیت اولسون، یاغی ماشین اولماسین
یاغی گر ماشین اولسا، یانماقلیغی کم بولماسین
یانماغی کم بولسا، گؤرسنگ بویی بد نام دیر پالاو

اودونی آز یاقغیل، چیقماسین یاغا تؤتؤن
آستینا سالغان إتینگ، تووق اولسون یا سؤلگون
آغداریب دمگه غویانگدا، غاپاغی بولسین بوتین
دمی نی یاغشی آلسا، اییسنگ، درده درماندیر پالاو

کؤر ملا نینگ " گؤله دوا سی " ، بصیرخان " ، " قل خان سلطانیمیز" یالی غوشقی لاری - دا ملایم دگیشمه، چونگگور گؤلکأ یوغرون، ایل ایچینده سؤیلوُب اوقولیان اثر لر دیر.
شاعرینگ گؤک چاینگ انسانینگ روحی نی گؤتریشی نی، کیفی نی گؤکلأیشی نی تأسین منگزتمه لر آرقالی تأثیرلی صوراتلاندیریار.

چای ایچگن اونداغ ینگیل بور، باغدا اوچغان سرچه دک
بلبلی سایرایا بیلمز، غاینایاندا تؤنگچه دک

جودا یاد کش، واشی، سؤزه چپر کؤر ملا نینگ باران یرینده آله یاز بولوب دیر.
اول کوپ اطرافلار دا بولوب، خلقینگ ییغنانان یر لرینده اؤز غوشقی لارینی، ترکمنینگ سؤیگوُلی دستانلارینی، شورتا سؤز لرینی، روایتلار دیر، حکایت لارینی کوپچیلیگینگ هزل بریب دیر. اول سؤزه چپر آدملار بیلن یوماق آیدیشماغی غووی گرریب دیر. هیچکیمدن سؤز ده آسغین بولماندیر، گرأک بولان فرصت لار دا، یوُز اوغرونا غوشقی دؤزیب آیتماغی باشاریان ذهن لی شاعر بولوب دیر.
غریبلیق کؤر ملا نینگ المدام إگنیندن باسیب گیلیب دیر. اول آیتیان غوشقی لاری، دستانلاری، شورتا سؤز لری اوچین جومرد کیشی لرینگ ایچیلیان ذاتلاری نینگ حسابینا گذرانی نی دولاندیریب دیر.
کؤر ملا " غاشین قاقاندیر بیر گلین " ، " آننه بخت " ، یالی عشق - دیغلی غوشقی لاری هم دؤرأدیب دیر. اولار دا غیز- گلین لرینگ گؤرک - گؤرمک لری، نأز - کریشمه لرینی بویی سیرات - لارینی وصف ادیب دیر.
کؤر ملا " یوسف خان " ، " مراد خان " ، " غارری خان " یالی غوشقی لاریندا دؤوری نینگ خان - بیگ لری نینگ تعریفی نی یتیریب دیر. اولاری کلی مسلمان لاری نینگ یارانی، حوانداری، غریتداشی، حوُکمینده گؤرکزیب دیر.
کؤر ملا نینگ ملایم دگیشمه، اییتی گؤلکأ یوغرولان غوشقی لاری شاعرینگ یاشان دؤوری نینگ کشفی نی إسلی درجه ده گؤز اؤنگوُنه گتیرمأگه ممکنچیلیک بریأر.
---------------------------------------
منبع : جوره آللاقوُف ، تیرکش صادقوُف ، رومان غولی مصطقوُف ،
ادبیات اورتا مکتب لرینگ X صنفی اوچین سیناغ اوقوو کتابی ،
آشغابات ترکمن دولت نشریات غوللوغی 2009 .

لاتین یازغی دان الفباء غه گچیرن « یعقوب بیات »

 

ابزار هدایت به بالای صفحه